Skip to content

28 Οκτωβρίου 2012

1

Greece ἢ Ἑλλάς; (Μέρος Β΄)

από βενέδικτος

[Α΄ Μέρος]

‎Γ. Ρωμαῖοι καὶ Ρωμαῖοι

‎Γιὰ μερικοὺς αἰῶνες, ἡ Ρώμη ζοῦσε στὰ στενὰ ὅρια τῆς πόλεώς ‎της. Οἱ κάτοικοί της ὀνομάζονταν Ρωμαῖοι (ὅπως ἀντίστοιχα οἱ κάτοικοι ‎τῆς Ἀθήνας Ἀθηναῖοι καὶ τῆς Θήβας Θηβαῖοι) καὶ ἀνῆκαν στὸ εὐρύτερο ‎γένος τῶν Λατίνων (ὅπως ἀντίστοιχα οἱ Σπαρτιάτες στὸ γένος τῶν ‎Δωριέων). Μετὰ τὴν ἐπέκτασή των καὶ τὴν δημιουργία τῆς ρωμαϊκῆς ‎αὐτοκρατορίας, ἄρχισαν σταδιακὰ νὰ δίνουν τὴν ἰδιότητα τοῦ Ρωμαίου ‎πολίτη καὶ σὲ ὑποτελεῖς, ἐξισώνοντάς τους ἔτσι μὲ τοὺς ἴδιους. Ἦταν μιὰ ‎πτυχὴ τῆς πάγιας καὶ ἐμπνευσμένης τακτικῆς τῶν Ρωμαίων νὰ δίνουν ‎διάφορα δικαιώματα καὶ αὐτονομίες στοὺς λαοὺς ποὺ κατακτοῦσαν, ὥστε ‎νὰ ἐξασφαλίζουν τὴν πειθαρχία τους καὶ τὴν στρατιωτική τους ‎συμπαράσταση πρὸς τοὺς ἐξωτερικοὺς ἐχθρούς. Βαθμηδὸν λοιπόν, ὁ ὅρος ‎Ρωμαῖος ἄρχισε νὰ σημαίνει καὶ τὸν πολίτη τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας. ‎Ὁ ἀπόστολος Παῦλος μᾶς μεταδίδει τῆν ἐξοικείωση τῶν κατοίκων τῆς ‎ρωμαϊκῆς ἐπικρατείας μὲ τὴν ἔννοια αὐτή, διαμαρτυρόμενος γιὰ τὸν ἄνευ ‎δίκης δημόσιο ξυλοδαρμὸ «ἀνθρώπων Ρωμαίων»‎[23], ἐνῶ ὁ χιλίαρχος τὸν ‎ρωτοῦσε, «πές μου, εἶσαι Ρωμαῖος;»‎[24]. Χρονολογία ὁρόσημο θεωρεῖται τὸ ‎‎212 μ.Χ., ὁπότε ὁ αὐτοκράτωρ Καρακάλας ἀπέδωσε τὴν ἰδιότητα τοῦ ‎Ρωμαίου σὲ ὅλους τοὺς ἐλεύθερους (μὴ δούλους) κατοίκους τῆς ρωμαϊκῆς ‎ἐπικρατείας, ἀποσυνδέοντάς της σχεδὸν ὁριστικὰ ἀπὸ τὴν πόλη τῆς ‎Ρώμης. Ὅταν δὲ τὸ 330 μ.Χ., ἡ πρωτεύουσα τῆς αὐτοκρατορίας μετεφέρθη ‎στὴν Νέα Ρώμη (ἔτσι ὀνόμασε τὴν Κωνσταντινούπολη ὁ ἴδιος ὁ ἱδρυτής ‎της) καὶ τὸ κύρος τῆς παλαιᾶς Ρώμης ἐξέλιπε -μὲ ἐξαίρεση τὴν διατήρηση ‎τῆς πατροπαραδότου Παπικῆς ἕδρας-, ἡ δεύτερη ἔννοια τοῦ ὅρου Ρωμαῖος ‎κυριάρχησε ὁλοκληρωτικά. Κατὰ μία ἄποψη, μὲ τὴν ἐπισημοποίηση τοῦ ‎χριστιανισμοῦ ἀπὸ τὸν Μ. Κωνσταντῖνο, οἱ ἑλληνόφωνοι πληθυσμοί, ‎κατεχόμενοι ἀπὸ ὑπερβάλλοντα ζῆλο γιὰ τὴν νέα θρησκεία, ἀπέρριψαν ‎ὁριστικὰ τὸν χαρακτηρισμὸ «Ἕλληνες» ὡς δηλωτικὸ τοῦ πολυθεϊσμοῦ καὶ ‎ἔγιναν οἱ πιὸ ἔνθερμοι «Ρωμαῖοι».‎

‎Τὸ ρωμαϊκὸ κράτος κατελύθη τὸ 1453 μὲ τὴν ἄλωση τῆς ‎πρωτεύουσάς του. Μέχρι τότε οὐδέποτε ἄλλαξε ὀνομασία, οὔτε μετὰ τὴν ‎μεταφορὰ τῆς παλαιᾶς Ρώμης στὴν Νέα. Ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν ὁριστικὴ ‎ἀπώλεια τοῦ δυτικοῦ τμήματος, ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν κατάκτηση τῆς ‎‎(παλαιᾶς) Ρώμης ἀπὸ τοὺς Φράγκους, τὸ ἐλεύθερο τμῆμα (ἀνατολικό) τοῦ ‎κράτους ἐξακολούθησε νὰ λέγεται ρωμαϊκό (καὶ Ρωμανία), ὁ αὐτοκράτωρ ‎νὰ λέγεται βασιλεὺς τῶν Ρωμαίων καὶ οἱ κάτοικοί του Ρωμαῖοι καὶ μόνον.‎

‎Δ. Οἱ βλέψεις τῶν Φράγκων

‎Ἡ αἴγλη καὶ ἡ δόξα τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας ἦταν παγκόσμια ‎καὶ ζηλευτὴ ἀπὸ ὅλους τοὺς «βαρβάρους» λαούς. Ἀπὸ ὅλα της τὰ σύνορα ‎ἡ αὐτοκρατορία βαλλόταν καὶ ὅλοι οἱ γείτονες κάτι ἤθελαν νὰ ‎ἀπομυζήσουν. Ἡ ἴδια ἡ Πόλη κινδύνευσε οὐκ ὀλίγες φορές. Αὐτοὶ ὅμως ‎ποὺ μὲ τὸν πλέον συστηματικὸ τρόπο ἐπεχείρησαν πρῶτοι νὰ ‎κληρονομήσουν τὴν ἀκτινοβολία της ἦταν οἱ Φράγκοι.‎

‎Οἱ Φράγκοι ἀνῆκαν στὰ λεγόμενα γερμανικὰ φῦλα – ὅπως ἐπίσης ‎καὶ οἱ Βάνδαλοι, οἱ Λομβαρδοὶ ἢ Λογγοβάρδοι, οἱ Γότθοι, οἱ Βουργουνδοί, ‎οἱ Ἀλαμανοί, οἱ Τεύτονες, oἱ Βαυαροί, οἱ Σάξωνες κ.ἄ. Ἀπὸ τὸν 5ο μ.Χ. ‎αἰῶνα, ὁρμώμενοι κυρίως ἀπὸ τὸν γεωγραφικὸ χῶρο τῆς σημερινῆς ‎Γερμανίας, οἱ Φράγκοι κατάφεραν νὰ ἀποσπάσουν τμήματα τῆς ‎ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας, μὲ πρώτη τους μεγάλη ἐπιτυχία τὴν Γαλατία ‎‎(σημερινὴ Γαλλία). Ἔφθασαν στὸ ἀπόγειο τῆς ἐδαφικῆς τους κυριαρχίας ‎κατὰ τὸ β’ ἥμισυ τοῦ 8ου αἰῶνος, ὅταν ὁ Καρλομάγνος συμπεριέλαβε σὲ ‎μιὰ ἑνωμένη Φραγκία τὸν ἀχανῆ γεωγραφικὸ χῶρο μεταξὺ τῆς σημερινῆς ‎Γερμανίας, Γαλλίας καὶ βορείου Ἰταλίας. Ὅλο σχεδὸν τὸ λατινόφωνο ‎τμῆμα τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας περιῆλθε στὴν κυριαρχία του.‎

‎Παρ᾿ ὅλο ποὺ οἱ Φράγκοι εἶχαν πρὸ πολλοῦ ἐκχριστιανισθεῖ, ‎παρέμεναν ἐν πολλοῖς ἀπολίτιστοι καὶ ἀμόρφωτοι. Θὰ τολμοῦσε νὰ ‎ἰσχυριστεῖ κανεὶς ὅτι ἀδυνατοῦσαν νὰ συλλάβουν καὶ νὰ ἀφομοιώσουν τὸ ‎βαθύτερο χριστιανικὸ πνεῦμα ποὺ ὑφίστατο στὴν ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία ‎καὶ αἰσθάνονταν πάντοτε μειονεκτικὰ ἔναντι τῶν ρωμαϊκῶν ἐπαρχιῶν ‎ποὺ κυβερνοῦσαν. Οἱ πρώην ρωμαῖοι ὑποτελεῖς των τοὺς ἀντιμετώπιζαν ‎ὡς ξένα σώματα. Ὁ Καρλομάγνος ἐπιδόθηκε σὲ μιὰ ὀργανωμένη ‎ἐπιχείρηση ἀλλοιώσεως τῶν πολιτικῶν καὶ ἱστορικῶν δεδομένων καὶ ‎ὁρολογιῶν, μὲ σκοπὸ νὰ ἀποκόψει ἀπὸ τοὺς δυτικοὺς Ρωμαίους κάθε ‎σύνδεσμο καὶ ἀνάμνηση τῆς ἐλεύθερης Ρωμανίας.‎

‎Ἡ γλωσσικὴ διαφοροποίηση τοῦ κατακτηθέντος τμήματος τῆς ‎αὐτοκρατορίας ἀπὸ τὸ ἐλεύθερο ἐξελίχθηκε σὲ Δούρειο ἴππο στὰ χέρια ‎τοῦ Καρλομάγνου. Οἱ ἑλληνόφωνοι Ρωμαῖοι ἔπαυσαν κατ᾿ αὐτὸν νὰ εἶναι ‎Ρωμαῖοι καὶ ὀνομάστηκαν Γραικοί, ἐνῶ ἡ ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία ‎βαπτίστηκε γραικική. Ἐφ᾿ ὅσον ἡ (παλαιὰ) Ρώμη δὲν ἀνῆκε στὴν ‎αὐτοκρατορία, αὐτὴ δὲν δικαιοῦτο νὰ ἀποκαλεῖται ρωμαϊκή. Καὶ ἐφ᾿ ὅσον ‎ἡ γλῶσσα της ἦταν πλέον ἀποκλειστικὰ ἡ ἑλληνικὴ καὶ ὄχι ἡ γλῶσσα τῆς ‎Ρώμης, ἦταν πλέον πρέπον νὰ λέγεται γραικικὴ (ἢ Γραικία).‎

‎Ἡ νέα ὁρολογία, ἂν καὶ οὐδέποτε ἔγινε παραδεκτὴ ἀπὸ τοὺς ‎ἑλληνόφωνους Ρωμαίους, χρησιμοποιήθηκε ἔκτοτε ἀποκλειστικὰ σὲ ὅλα ‎τὰ φραγκικὰ ἔγγραφα καὶ καθιερώθηκε στὶς φραγκικὲς ἱστορικὲς ‎συγγραφές. Μολονότι δὲν εἶχε κανένα ἔρεισμα, ὑποστηρίχθηκε τόσο ‎πολύ, ποὺ ἐπικράτησε ὁλοκληρωτικὰ στὸν δυτικὸ κόσμο. Στοὺς χρόνους ‎τοῦ Καρλομάγνου ἡ παλαιὰ Ρώμη ἦταν ὄντως λατινόφωνη. Ὅταν ὁ ‎Μέγας Κωνσταντῖνος μετέφερε κατὰ τὸ 330 μ.Χ. τὴν πρωτεύουσα τῆς ‎αὐτοκρατορίας, μετοίκησε στὴν Νέα Ρώμη ὅλη τὴν ἀριστοκρατία καὶ τὴν ‎πνευματικὴ ἐλὶτ τῆς παλαιᾶς. Ἀκόμη καὶ κατὰ τὸν 12ο αἰῶνα, ἀναφέρεται ‎ἀπὸ τὴν Ἄννα Κομνηνὴ ἡ ζωντανὴ ἀνάμνηση αὐτῆς τῆς ‎μεταναστεύσεως[25]. Ἔκτοτε, φαίνεται πὼς ἡ παλαιὰ Ρώμη κατοικήθηκε ‎ἀπὸ τοὺς περιοίκους Λατίνους μένοντας πράγματι λατινόφωνη, ἐνῶ ‎ἔπαυσε πλέον νὰ ἔχει σημαίνοντα ρόλο στὰ «ρωμαϊκὰ πράγματα».‎‎

‎Τὸ ἑπόμενο βῆμα τοῦ Καρλομάγνου ἦταν καὶ ἡ θρησκευτικὴ ‎ἀπεξαρτητοποίηση τῆς ἐπικρατείας του. Εἶναι τραγικὸ νὰ συνειδητοποιεῖ ‎κανεὶς ὅτι οἱ μεγαλύτερες θρησκευτικὲς ἔριδες εἶχαν πολιτικὰ αἴτια. Οἱ ‎Φράγκοι ἔπρεπε νὰ βροῦν ἕνα θεολογικὸ πρόσχημα γιὰ νὰ ‎δικαιολογήσουν τὴν σχεδιαζόμενη ἐκκλησιαστικὴ αὐτονόμησή τους. Αὐτὸ ‎ἦταν τὸ θρυλικὸ φιλιόκβε – ποὺ δὲν ὑπόκειται στὴν ἁρμοδιότητά μας νὰ ‎ἀναλύσουμε. Τὸ σχέδιο ἀπεδείχθη ἄριστα μελετημένο: εἴτε οἱ Ρωμαῖοι ‎‎(λέγε Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως) θὰ τὸ ἀποδέχονταν καὶ μαζὶ μὲ ‎αὐτὸ τὴν θεολογικὴ ἀνωτερότητα τῶν Φράγκων, εἴτε -τὸ πιθανότερο- θὰ ‎τὸ ἀπέρριπταν καὶ θὰ καταδικάζονταν ὡς αἰρετικοί. Βεβαίως συνέβη τὸ ‎δεύτερο, ἀλλὰ τὸ θέμα δὲν ἔληξε τόσο ἁπλᾶ. Χρειάστηκε νὰ φθάσουμε ‎στὸν 11ο αἰῶνα γιὰ νὰ μπορέσουν οἱ Φράγκοι νὰ ἐπιβάλουν τὸ φιλιόκβε ‎καὶ στὸ ἴδιο τὸ Πατριαρχεῖο τῆς Ρώμης. Αὐτὸ ἐπετεύχθη ὅταν κατάφεραν ‎νὰ διορίσουν Φράγκο Πάπα, ἐνῶ οἱ μέχρι τότε Λατίνοι (λατινόφωνοι ‎Ρωμαῖοι) Πάπες ἀντιστέκονταν λιγότερο ἢ περισσότερο καὶ εἶχαν ‎ἀποσοβήσει τὴν εἰσαγωγὴ τοῦ φιλιόκβε στὴν ἴδια τὴν Ρώμη, παρὰ τὴν ‎ἐπικράτησή του στὴν πρὸ πολλοῦ φραγκοκρατούμενη βόρειο Ἰταλία[26]. Τῆς ‎ὁριστικῆς ἐπιβολῆς τοῦ φιλιόκβε, προηγήθηκε ἡ κατάληψη τῆς Ρώμης τὸ ‎‎962 ἀπὸ τὸν Ὄθωνα Α’, ἔπειτα ἀπὸ δύο περίπου αἰῶνες τεραστίων ‎ἐσωτερικῶν προβλημάτων τῶν Φράγκων, ποὺ προκάλεσαν τὴν διαίρεση ‎τῆν μεγάλης Φραγκίας τοῦ Καρλομάγνου[27]. Ὁ Ὄθων συνέχισε καί, κατὰ ‎μία ἔννοια, ὁλοκλήρωσε τὸ ὅραμα τοῦ Καρλομάγνου: Μετονόμασε τὴν ‎ἀνατολικὴ Φραγκία (ἀπὸ τὴν σημερινὴ Ἰταλία μέχρι τὴν σημερινὴ ‎Γερμανία πρὸς βορρᾶν) σὲ «ἁγία Ρωμαϊκὴ αὐτοκρατορία» (!) καὶ ὁ ἴδιος ‎ἐστέφθη αὐτοκράτοράς της. Καὶ φυσικὰ αὐτὴν τὴν ἱστορία διδάσκονται οἱ ‎ἀπόγονοί τους.‎

‎[Συνεχίζεται]


‎[23] «Ὁ δὲ Παῦλος ἔφη πρὸς αὐτούς· δείραντες ἡμᾶς δημοσίᾳ ἀκατακρίτους, ἀνθρώπους Ρωμαίους ὑπάρχοντας, ἔβαλον εἰς φυλακήν· καὶ νῦν λάθρᾳ ἡμᾶς ἐκβάλλουσιν; οὐ γάρ, ἀλλὰ ἐλθόντες αὐτοὶ ἡμᾶς ἐξαγαγέτωσαν.  Ἀνήγγειλαν δὲ τοῖς στρατηγοῖς οἱ ραβδοῦχοι τὰ ρήματα ταῦτα· καὶ ἐφοβήθησαν ἀκούσαντες ὅτι Ρωμαῖοί εἰσι, καὶ ἐλθόντες παρεκάλεσαν αὐτούς, καὶ ἐξαγαγόντες ἠρώτων ἐξελθεῖν τῆς πόλεως». (Πράξεις 16, 37-39)

‎[24] «Ὡς δὲ προέτειναν αὐτὸν τοῖς ἱμᾶσιν, εἶπε πρὸς τὸν ἑστῶτα ἑκατόνταρχον ὁ Παῦλος· εἰ ἄνθρωπον Ρωμαῖον καὶ ἀκατάκριτον ἔξεστιν ὑμῖν μαστίζειν; ἀκούσας δὲ ὁ ἑκατόνταρχος, προσελθὼν ἀπήγγειλε τῷ χιλιάρχῳ λέγων· ὅρα τί μέλλεις ποιεῖν· ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὗτος Ρωμαῖός ἐστι. Προσελθὼν δὲ ὁ χιλίαρχος εἶπεν αὐτῷ· λέγε μοι εἰ σὺ Ρωμαῖος εἶ. Ὁ δὲ ἔφη· ναί. Ἀπεκρίθη τε ὁ χιλίαρχος· ἐγὼ πολλοῦ κεφαλαίου τὴν πολιτείαν ταύτην ἐκτησάμην. Ὁ δὲ Παῦλος ἔφη· ἐγὼ δὲ καὶ γεγέννημαι. Εὐθέως οὖν ἀπέστησαν ἀπ᾿ αὐτοῦ οἱ μέλλοντες αὐτὸν ἀνετάζειν· καὶ ὁ χιλίαρχος δὲ ἐφοβήθη ἐπιγνοὺς ὅτι Ρωμαῖός ἐστι, καὶ ὅτι ἦν αὐτὸν δεδεκώς». (Πράξεις 22, 25-29)

‎[25] «Μεταπεπτωκότων γὰρ τῶν σκήπτρων ἐκεῖθεν ἐνθάδε εἰς τὴν ἡμεδαπήν τε καὶ ἡμετέραν βασιλίδα πόλιν καὶ δὴ καὶ τῆς συγκλήτου καὶ ἅμα πάσης τῆς τάξεως μεταπέπτωκε καὶ ἡ τῶν θρόνων ἀρχιερατικὴ τάξις». (Ἄννης Κομνηνῆς, Ἀλεξιάς, Βιβλίον 1ον, κεφ. 13)

‎[26] Περισσότερα ἐπὶ τοῦ θέματος, βλέπε ἐν Ἰωάννου Σ. Ρωμανίδου, Ρωμηοσύνη, Θεσ/νίκη 2002, σελ. 108-110 & 124-127. Στὶς μέρες μας, ὁ Ρωμανίδης ἦταν αὐτὸς ποὺ κυρίως ἀναμόχλευσε τὴν ξεχασμένη ρωμιοσύνη καὶ τὸ ἔργο του ὑπῆρξε ἡ πηγὴ ἐμπνεύσεως τῆς παρούσης.

‎[27] Ἡ δυτικὴ Φραγκία περιελάμβανε κυρίως τὴν Γαλατία, καὶ ἀπὸ τὴν ἀφομοίωση Ρωμαιογαλατῶν ὑποτελῶν καὶ Φράγκων κατακτητῶν προῆλθε τὸ σημερινὸ γαλλικὸ ἔθνος. Ἐκ τούτου καὶ ἡ ὀνομασία Φραγκία (France) στὶς περισσότερες γλῶσσες.

Advertisements
Read more from Άρθρα

Γράψε και εσύ το σχόλιό σου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Note: HTML is allowed. Your email address will never be published.

Subscribe to comments